Gebiedsontwikkeling Koningsdiep
De gebiedsontwikkeling Koningsdiep gaat over de nieuwe inrichting van het beekdal Koningsdiep. In dit dal stroomt de beek Alddjip door de Friese Wouden, langs de dorpen Bakkeveen, Wijnjewoude, Ureterp en Beetsterzwaag. In de volksmond wordt de beek ook wel Keningsdjip of Boarn genoemd.
In dit beekdal wordt nieuwe natuur aangelegd en krijgt water meer de ruimte. Samen met andere partijen, in deelplannen en stap voor stap krijgt het gebied vorm. Het westelijke deel van het beekdal (de benedenloop) is bijna klaar (zie de licht- en donkergroene delen op het kaartje). Nu zijn we toe aan de volgende fase, de 5e uitvoeringsmodule.
Verdere inrichting Koningsdiep start in najaar 2026
Provincie Fryslân en Wetterskip Fryslân hebben de plannen vastgesteld voor de verdere inrichting van de boven- en middenloop van het beekdal Alddjip (Koningsdiep). Ook zijn de reacties uit de omgeving bekeken en beantwoord in een reactienota. De werkzaamheden van de 5e uitvoeringsmodule starten naar verwachting in het najaar van 2026 en gebeuren stap voor stap.
De besturen van provincie en waterschap hebben ingestemd met:
- het inrichtingsprogramma
- de 5e uitvoeringsmodule Koningsdiep
- de nota met reacties uit de omgeving
- en het milieueffectrapport (MER).
Met deze plannen werken we aan doelen voor natuur en water. Het gaat om doelen voor het Natuurnetwerk Nederland (NNN), de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) en het Waterbeheer 21e eeuw (WB21).
Lees hier meer over de vaststelling van de plannen en de reactienota.
Waar werken we concreet aan
In de 5e uitvoeringsmodule beginnen we met de inrichting van de stuwvakken Mounleane en Beakendyk. In een volgende module wordt de inrichting van stuwvak Heidehuizen opgepakt. De verwachting is dat dit na 2030 zal zijn. Op het kaartje hierboven ziet u de locatie van de stuwvakken en de fasering.
Onderstaande inrichtingsmaatregelen voor natuur en water in de boven- en middenloop van het Alddjip, voeren we uit tussen 2026 en 2030:
- ruim 200 ha NNN richten we in tijdens de uitvoering van de 5e Uitvoeringsmodule. Voor de inrichting van de overige 150 hectares zijn we nog in gesprek met eigenaren.
- het zoveel mogelijk dichtmaken en ondiep maken van de watergangen.
- het verleggen of verplaatsen van watergangen en stuwen om ervoor te zorgen dat het water in de omgeving goed blijft wegstromen.
- het aanleggen van vispassages en nevenbeken om twee stuwen vispasseerbaar te maken en lokaal stroming te creëren. Dit draagt bij aan de doelen van de KRW.
- het creëren van brongebied en overstromingslaagtes om het water in de beek meer ruimte te geven, te bergen en vertraagd af te voeren naar de Friese boezem. Dit betekent dat het waterpeil in de beek omhoog moet, de grond eromheen lager moet worden gemaakt en dat de beek meer bochten (meanders) moet krijgen.
- Om onverwachte effecten voor de landbouw te voorkomen maken we percelen hoger of leggen drainage aan.
- aanleggen van een wandelpad en het maken van drie plekken waar mensen de natuur in het beekdal kunnen beleven.
Samen werken aan plannen
De plannen voor de boven- en middenloop van de beek Alddjip zijn in nauwe samenwerking met LTO, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, It Fryske Gea, Wetterskip Fryslân en gemeente Opsterland tot stand gekomen. Er zijn keukentafelgesprekken gevoerd met belanghebbende partijen en grondeigenaren. En de plannen lagen ter inzage. Tijdens de ter inzage periode organiseerde de gebiedscommissie Koningsdiep twee druk bezochte bijeenkomsten en veldexcursies om de plannen uit te leggen.
Voordat de werkzaamheden kunnen starten maken we eerst een uitvoeringsplan. Ook daarover blijven we in gesprek met elkaar. Het streven is om in het najaar van 2026 te starten met de uitvoering van de werkzaamheden en de maatregelen in meetbare stappen te doen. De verwachting is dat alle werkzaamheden van de 5e uitvoeringsmodule plaatsvinden tussen 2026 en 2030.
Inrichtingsplannen creatief in beeld met AI
Het streekinitiatief Opsterlân-Oost (SIOO) heeft de inrichtingsplannen voor de boven- en middenloop van het Alddjip met behulp van AI op een creatieve en overzichtelijke manier op hun website geplaatst: SIOO nieuws - Gebiedsontwikkeling Koningsdiep Analyse
Inrichtingsplannen voor gebiedsontwikkeling en de onderzoeken die daarbij horen bevatten veel informatie. Het SIOO heeft alle informatie met behulp van AI geanalyseerd. Een hele klus, maar het heeft een presentatie opgeleverd met duidelijke plaatjes en zelfs een paar podcasts.
Samen optrekken met de streekinitiatieven
Het SIOO is opgericht door acht boeren uit de streek die zich inzetten voor een toekomstbestendige landbouw in het gebied rondom de Bakkeveense Duinen en Wijnjeterperschar. De gebiedscommissie Koningsdiep trekt samen met het SIOO op om ervoor te zorgen dat een toekomstbestendige landbouw binnen de natuur-, water- en milieudoelstellingen van het Koningsdiep een plek heeft.
De volgende stap
De gebiedscommissie is toe aan de volgende stap in het proces. Hoe ziet die stap eruit?
- We verzamelen alle ingediende reacties en zetten die in een reactienota. In de reactienota staat wat wij doen met de opmerkingen, ideeën en vragen die via de zienswijzen zijn binnengekomen. Dat gebeurt anoniem.
- In de reactienota staat ook wat wij doen met de adviezen van de commissie mer en de gebiedscommissie Koningsdiep.
- In het voorjaar van 2026 stelt Gedeputeerde Staten de plannen vast. Zij doen dit met instemming van Wetterskip Fryslân.
- Zodra het inrichtingsprogramma, het uitvoeringsplan en de reactienota definitief zijn, maken we deze openbaar.
- Daarna bereiden Provincie Fryslân en Wetterskip Fryslân de uitvoering voor. Zij doen dit samen met alle betrokken partijen, grondeigenaren en -gebruikers. De verwachting is dat de werkzaamheden van de 5e uitvoeringsmodule plaatsvinden tussen 2026 en 2030.
Heeft u vragen over de gebiedsontwikkeling Koningsdiep?
Neem gerust contact op met het klantcontactcentrum van provincie Fryslân, telefoonnummer 058 – 292 59 25 of provincie@fryslan.frl.
Op de hoogte blijven van de ontwikkelingen?
U kunt zich aanmelden voor onze digitale nieuwsbrief via onderstaande knop. Alle nieuwsbrieven van de gebiedsontwikkeling staan onderaan deze pagina.
De gebiedscommissie: We doen het samen
De gebiedscommissie adviseert over de inrichting van het gebied Koningsdiep en de uitvoering van de werkzaamheden. Zij doen dat in opdracht van de provincie Fryslân.
In de commissie zitten vertegenwoordigers uit de omgeving op het gebied van landbouw, natuur, water en recreatie. Samen adviseren zij over de plannen, het proces en de inhoud.
De gebiedscommissie vergadert meerdere keren per jaar. In onderstaand overzicht kunt u vinden op welke datums zij bij elkaar komen:
| Datum |
| Donderdag 12 februari 2026 |
| Donderdag 9 april 2026 |
| Donderdag 7 mei 2026 |
| Donderdag 2 juli 2026 |
| Donderdag 17 september 2026 |
| Donderdag 12 november 2026 |
U kunt de agenda voor de vergadering lezen door op de actuele datum in bovenstaande tabel te klikken. Mocht u vragen hebben of punten mee willen geven, dan kunt u één van de commissieleden (zie onderaan bij contact) benaderen.
De doelen van de gebiedsinrichting Koningsdiep
De ontwerpplannen voor de midden- en bovenloop van de beek Alddjip staan beschreven in het ontwerp inrichtingsprogramma Koningsdiep en in het concept 5e uitvoeringsmodule. We richten 350 hectare nieuwe natuur in voor Natuurnetwerk Nederland (NNN). Het NNN verbindt natuurgebieden met elkaar. Zo vormt zich een keten van grote en kleine natuurgebieden. In het beekdal Koningsdiep geven we het water in de beek meer ruimte en verbeteren de waterkwaliteit. Dit zorgt voor een betere waterhuishouding in het beekdal en in heel Fryslân. Al deze maatregelen gebeuren volgens de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) en het Waterbeheer 21e eeuw (WB21).
Het inrichtingsprogramma Koningsdiep heeft drie belangrijke doelen:
- Er komt 350 hectare nieuwe natuur in het beekdal (NNN).
- De waterkwaliteit wordt beter. Dit gebeurt door bochten (meanders) in de beek te maken en twee doorgangen voor vissen (vispassages) bij de stuwen (KRW).
- Het beekdal wordt beter voorbereid op klimaatveranderingen. Dit doen we door een nieuw brongebied aan te leggen en overstromingsvlaktes te maken. Dit zijn plekken waar water kan overstromen in de nieuwe natuur langs de beek (WB21).
Er komen een paar voorzieningen voor recreatie. Zoals het aanleggen van een wandelpad en drie plekken waar u de natuur meer kunt beleven. We werken er nog aan hoe deze eruit komen te zien.
Drie impressies van beekdal Alddjip
- Foto 1: Impressie van Beakendyk bij Bakkeveen, nadat de inrichting klaar is. Duidelijk zichtbaar is de nieuwe aangelegde vispassage in de beek.
- Foto 2: Impressie van het nieuwe brongebied bij Bakkeveen in de winter, nadat de inrichting klaar is. Duidelijk zichtbaar is hoe het water wordt vastgehouden in de nieuwe natuur.
- Foto 3: Impressie van het nieuwe brongebied bij Bakkeveen in de zomer, nadat de inrichting klaar is. Het toont dat er in drogere periodes zichtbaar minder water is.
Er is een uitvoeringsplan gemaakt voor de komende jaren. Dit plan heet de 5e uitvoeringsmodule. Het werk kan als eerste starten in de deelgebieden (stuwvakken) Beakendyk en Mounleane. Het gaat om ruim 200 hectare. Omdat nog niet alle grond vrij is, doen we de inrichting stap voor stap. We blijven in gesprek met de grondeigenaren en andere betrokkenen in de boven- en middenloop van het Alddjip over de plannen en de stappen die we zetten. Zodra de Beakendyk en Mounleane klaar zijn richten we de volgende 150 hectare in, bij het stuwvak Heidehuizen.
Het inrichtingsprogramma Koningsdiep kost ongeveer 24,1 miljoen euro. Provincie Fryslân betaalt bijna 14 miljoen euro. Wetterskip Fryslân geeft ruim 10 miljoen euro.
Contact
Heeft u vragen over gebiedsontwikkeling Koningsdiep? Neem gerust contact op met het secretariaat van gebiedsontwikkeling Koningsdiep. U kunt dat doen door te bellen met het Klantcontactcentrum, telefoonnummer 058 - 292 59 25. Of door een mail te sturen naar provincie@fryslan.frl.
U kunt ook direct contact opnemen met één van de gebiedscommissieleden:
- Jan Willem Russchen (waarnemend voorzitter): 06 – 50 688 483
- Tineke Jagersma (voorzitter): 06 - 21 80 38 87
- Dennis Benedictus (natuur/milieu): 06 - 12 89 20 87
- Agaath Arends (natuur/milieu): 0516 - 54 12 72
- Tjalling Nijboer (landbouw): 06 - 57 58 02 00
- Hendrikus van de Lageweg (landbouw) – 06 – 15 21 66 52
- Appie Dekker (recreatie) 06 - 21 92 58 98
- Yep Zeinstra (provincie Fryslân, projectleider/secretaris): 058 - 292 54 51
- Maarten Jan Bijl (Wetterskip Fryslân, adviseur): 06 - 23 22 84 09
- Marieke Tiekink (gemeente Opsterland, adviseur): 0512 - 38 62 22
Om gezondheidsredenen is Tineke Jagersma (voorzitter van de gebiedscommissie) tijdelijk niet in staat om het voorzitterschap op zich te nemen. Oud commissielid Jan Willem Russchen is waarnemend voorzitter tijdens haar periode van herstel.
Documenten
De 5e Uitvoeringsmodule en de kaartenset van de 5e uitvoeringsmodule kunnen worden opgevraagd bij het Klantcontactcentrum via provincie@fryslan.frl.
Diverse achtergronddocumenten
Heeft u problemen met de leesbaarheid? Dan kunt u een formulier invullen of bellen met het Klantcontactcentrum. Zij helpen u graag verder.