Samen zorgen voor sterke dorpen in Fryslân
Hoe houden we voorzieningen in onze dorpen beschikbaar en bereikbaar, ook als het draagvlak onder druk staat? En hoe zorgen we ervoor dat inwoners elkaar kunnen blijven ontmoeten en mee kunnen doen? Dat vraagt om samenwerking. Met de nieuwe DOM-regeling ondersteunt de provincie Fryslân gemeenten en inwoners bij het vinden én uitvoeren van oplossingen die passen bij hun dorp en de omgeving.
In Fryslân hebben we veel actieve en betrokken dorpen. Inwoners zetten zich in voor hun vereniging, het dorpshuis en andere voorzieningen. Maar dat wordt steeds lastiger. Door onder andere vergrijzing, stijgende kosten en een tekort aan vrijwilligers staan steeds meer voorzieningen onder druk.
Niet ieder dorp kan alle voorzieningen zelfstandig in stand houden. Daarom is het belangrijk om verder te kijken dan de grenzen van het eigen dorp. Wat hebben inwoners nodig om prettig te kunnen blijven wonen? Welke voorzieningen zijn belangrijk? En kunnen dorpen daarin samenwerken?
Samen werken aan oplossingen
De provincie Fryslân vindt het belangrijk dat voorzieningen in dorpen beschikbaar en bereikbaar blijven. Niet alleen nu, maar ook in de toekomst. Daarom stelt de provincie 3,2 miljoen euro beschikbaar voor de nieuwe subsidieregeling Dorpsontwikkelingsmaatschappijen (DOM). De regeling helpt gemeenten en inwoners om samen plannen te maken en deze ook uit te voeren. Daarbij staat de DOM-methode centraal. Een aanpak waarbij inwoners, verenigingen en gemeenten samen onderzoeken wat nodig is voor de toekomst van hun dorp of gebied. “Mei dizze regeling smite wy de lapen gear yn Fryske doarpen. Troch gearwurking oer grinzen hinne sille foarsjennings op it plattelân berikber bliuwe”, geeft gedeputeerde Sijbe Knol aan.
Inwoners weten vaak zelf het beste wat er speelt en waar kansen liggen. Gemeenten hebben de kennis en mogelijkheden om plannen verder te brengen. Door die krachten te bundelen, ontstaan oplossingen die niet alleen op papier goed werken, maar ook aansluiten bij wat dorpen nodig hebben. Een onafhankelijke DOM-denker helpt daarbij. Deze brengt partijen bij elkaar, begeleidt de gesprekken en helpt om gezamenlijk doelen te bepalen. Want samenwerken klinkt eenvoudig, maar vraagt ook om tijd, vertrouwen en soms om het loslaten van bestaande ideeën. Sjoerd Hoekstra, programmamanager bij de provincie en bedenker van de DOM-methode, verwoordt het als volgt. “Net fan boppenôf of ûnderop, mar troch it midden.”
Inspiratie uit Denemarken
Om te zien hoe samenwerking tussen dorpen in de praktijk kan werken, reisde de provincie samen met vertegenwoordigers van gemeenten en dorpscoördinatoren naar Denemarken. In de gemeente Syddjurs bezochten zij Mols, een gebied waar 24 kleine dorpen samenwerken aan hun toekomst. Daar werken dorpen volgens de aanpak Village Clusters. In plaats van ieder voor zich plannen te maken, onderzoeken inwoners samen wat hun gebied nodig heeft. Welke voorzieningen willen ze behouden? Wat kunnen ze delen? En hoe zorgen ze ervoor dat ideeën ook daadwerkelijk worden uitgevoerd?
Een resultaat van die samenwerking is Molsværket, een gezamenlijk ontmoetings- en activiteitencentrum voor het gebied. Het centrum laat zien wat er mogelijk is als dorpen samen keuzes maken en hun krachten bundelen.
De Deense aanpak heeft veel overeenkomsten met DOM. Ook daar bepalen inwoners zelf wat belangrijk is en helpt een onafhankelijke begeleider om plannen verder te brengen. Het bezoek gaf gemeenten en dorpscoördinatoren inspiratie om met de DOM-methode aan de slag te gaan en samen met inwoners te kijken naar de toekomst van voorzieningen in hun dorpen.
Verder kijken dan het eigen dorp
Met de nieuwe DOM-regeling verschuift de aandacht van wonen naar voorzieningen. Daarbij gaat het niet alleen om het behouden van bestaande voorzieningen, maar vooral om de vraag wat dorpen samen nodig hebben.
Dat kan betekenen dat voorzieningen worden gedeeld of samengebracht op één plek. Bijvoorbeeld als meerdere dorpen moeite hebben om een eigen sportvereniging of ontmoetingsruimte in stand te houden. Door samen te kijken naar wat mogelijk is, kunnen nieuwe oplossingen ontstaan. Dat vraagt soms ook om andere keuzes. Een voorziening hoeft niet altijd in het eigen dorp te staan om van waarde te zijn. Belangrijk is dat inwoners er gebruik van kunnen blijven maken en dat voorzieningen goed bereikbaar zijn.
Met de DOM-regeling krijgen gemeenten en inwoners ondersteuning om dit gesprek te voeren, gezamenlijke plannen te ontwikkelen en deze ook uit te voeren.
Samen werken aan de toekomst
De kracht van onze Friese dorpen zit in de betrokkenheid van inwoners. Maar we kunnen niet verwachten dat zij alle uitdagingen zelf oplossen. Daarvoor is samenwerking nodig tussen inwoners, verenigingen, gemeenten en provincie. Met de nieuwe DOM-regeling wil de provincie Fryslân die samenwerking versterken. Niet door als provincie te bepalen wat een dorp nodig heeft, maar door gemeenten en inwoners te helpen om samen keuzes te maken en plannen uit te voeren. Soms betekent dat verder kijken dan de eigen dorpsgrenzen en voorzieningen met elkaar delen.
Want uiteindelijk gaat het erom dat voorzieningen beschikbaar en bereikbaar blijven en dat onze dorpen ook in de toekomst plekken zijn waar mensen prettig kunnen wonen, elkaar ontmoeten en mee kunnen doen.
Meer informatie: www.wijzijndom.frl
Gemeenten kunnen van 20 oktober tot en met 19 november 2026 subsidie aanvragen.