Brussel stemt in met Friese compensatie- aanpak voor vernatten veenweiden. Europese goedkeuring maakt weg vrij voor peilverhoging

Volgens gedeputeerde Friso Douwstra is de goedkeuring uit Brussel een belangrijke mijlpaal voor het Friese Veenweideprogramma: “We zijn erg blij dat de CSV nu is goedgekeurd. Na twee jaar van overleg, hebben we nu een instrument beschikbaar dat ons helpt met concrete vervolgstappen in de kansrijke gebieden waar de boeren al een tijdlang in de startblokken staan. We zijn trots op dit instrument, dat met en voor boeren ontwikkeld is en ook in Brussel erkend is. Nu de methodiek is goedgekeurd, is het nog belangrijker dat het Rijk naast stikstof, ook blijft inzetten op de veenweide-gebiedsprocessen.”

De CSV werd in 2024 gepresenteerd als een belangrijk instrument binnen het Veenweideprogramma 2021-2030 ‘Foarút mei de Fryske Feangreiden’. Dat programma richt zich op het verminderen van zowel bodemdaling als uitstoot van broeikasgas (CO₂) door de afbraak van veen tegen te gaan. Eén van de belangrijkste maatregelen daarbij is een blijvende verhoging van de grondwaterpeilen. Bijkomend effect is dat vernatting van veen een belangrijke bijdrage kan leveren aan stikstofreductie.

Duurzaam perspectief voor de landbouw

Daarnaast wordt gewerkt aan een watersysteem dat bestand is tegen het veranderende klimaat, een plus voor natuur en leefbaarheid en een duurzaam perspectief voor de landbouw. Met de CSV kunnen de gevolgen van peilverhoging voor individuele bedrijven vooraf worden berekend. Daarbij wordt bijvoorbeeld gekeken naar waardedaling van landbouwgrond, lagere opbrengsten en de mindere begaanbaarheid voor vee en landbouwmachines. Deze effecten hebben invloed op het inkomen en vermogen van boerenbedrijven.

Op basis van een concreet peilscenario krijgen boeren en grondeigenaren vooraf inzicht in de gevolgen voor hun bedrijf. Daardoor kunnen zij goed onderbouwde keuzes maken over hun toekomstige bedrijfsvoering. In principe kunnen zij zelf kiezen of zij compensatie ontvangen in geld of in grond.

Zorgvuldigheid 

Een bijzonder onderdeel van de regeling is het zogenoemde Normaal Maatschappelijk Risico. Boeren en grondeigenaren dragen daarbij zelf 2 procent van de schade. Omdat dit percentage lager ligt dan gebruikelijk bij het uitkeren van nadeelcompensatie, was goedkeuring van de Europese Commissie nodig in verband met de staatssteunregels. De afgelopen twee jaar is er intensief overleg gevoerd tussen Brussel, Den Haag en het Friese Veenweideprogramma. Vandaag kwam het oordeel dat deze 2 procent geoorloofd is en dat de regeling passend is. Doordat de Europese Commissie de regeling in zijn geheel zorgvuldig beoordeeld heeft, is de CSV als methodiek zeer sterk en betrouwbaar. 

Getest in de praktijk

De CSV is tussen 2021 en 2024 ontwikkeld door een werkgroep in opdracht van het Friese Veenweideprogramma. In dit programma werken de provincie Fryslân, Wetterskip Fryslân, acht veenweidegemeenten en de landbouw- en natuurorganisaties samen. Bij de ontwikkeling van de CSV was de agrarische sector nauw betrokken, namelijk in de vorm van een Klankbordgroep van boeren uit Idzegea en Aldeboarn-De Deelen. In 2023 is de systematiek al getest in een praktijksimulatie in Aldeboarn-De Deelen en heeft een onafhankelijke adviescommissie van experts het BOF (Bestjoerlik Oerlis Feangreide) geadviseerd over de toepasbaarheid van de CSV voor het bereiken van een duurzaam toekomstperspectief voor de landbouw.

Aldeboarn-De Deelen Zuid wordt nu waarschijnlijk het eerste gebied waar de regeling daadwerkelijk kan worden toegepast. Hier staat men in de startblokken. De provincie heeft hiervoor de afgelopen jaren al grond aangekocht en geld uit rijksregelingen gereserveerd. De gebiedscommissie heeft een peilscenario opgeleverd. Nu de goedkeuring er ligt kunnen we aan de slag.

Dagelijks bestuurder Gerben de Boer van Wetterskip Fryslân: “Het is geweldig nieuws dat we nu daadwerkelijk kunnen starten met het verhogen van de peilen, zodat we ons watersysteem klimaatbestendig kunnen inrichten.” Om de CSV ook in andere gebieden te kunnen gebruiken, is rijksgeld nodig, benadrukt De Boer: “De goedkeuring van de CSV neemt niet al onze zorgen weg. Omdat er de laatste tijd regelmatig wat veranderd is aan het financiële perspectief voor de veenweiden, hebben we minder kunnen doen als dat we wilden. Ook in het nieuwe stikstofplan uit Den Haag, staan onze gebiedsprocessen weer aan de zijlijn. Dat schiet niet op.” 

Veel belangstelling voor de methodiek

De CSV is ontworpen om te worden gebruikt in de verschillende kansrijke gebieden in het Friese veenweidegebied, maar kan ook rekenen op de interesse van andere provincies. Vooral vanuit Utrecht, Noord-Holland, Overijssel en Brabant is er belangstelling. Met aanpassingen lijkt de methode ook geschikt voor veengebieden elders in Nederland en Europa en voor situaties waarin andere maatregelen beperkingen opleveren voor landbouwgrond.

Katalysator

Landbouwvertegenwoordiger Geart Benedictus noemt de goedkeuring een ‘boppeslach’ voor de boeren, overheden en de natuur: “Met grote dank aan alle partijen, maar speciaal aan de boeren en deskundigen die zich hiervoor hebben ingezet. Wij weten nu vooraf wat de schade is bij verhoging van het peil. Die schade kan gecompenseerd worden in geld en/of grond. De CSV kan de katalysator zijn van de gebiedsprocessen, maar dan moet er natuurlijk wel geld beschikbaar zijn.”