Natuur – kwaliteit

In Fryslân ligt op een totaal landoppervlak van 334.000 ha ongeveer 39.000 ha (9%) natuur. Vrijwel alle Friese natuur wordt beheerd onder het Stelsel Natuur en Landschap (SNL). Onder dit stelsel worden sinds 2010 beheertypen onderscheiden en beheervergoedingen verstrekt. Ook zijn er interprovinciaal afspraken gemaakt over het monitoren van de kwaliteit van deze SNL-natuur in de Werkwijze Monitoring en Beoordeling Natuurnetwerk – Natura 2000 (WMBN). Die monitoring wordt vooral gebruikt om de kwaliteit per beheertype per gebied in beeld te brengen. Daarnaast hebben de gezamenlijke provincies ingezet op het in beeld brengen van veranderingen in de kwaliteit van die natuur op een hoger schaalniveau: bossen, moerassen e.d.

Wijze van werken: een belangrijk deel van de monitorsystematiek is gebaseerd op het voorkomen van karakteristieke soorten (dus niet: bedreigde soorten). Van veel van die soorten zijn jaarlijkse trends bekend uit een ander landelijk ecologisch netwerk: het Netwerk Ecologische Monitoring (NEM). Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) heeft die informatie gebruikt om trends van de natuurkwaliteit per provincie en per hoofdtype in beeld te brengen. Op deze pagina laten we de trends in de 6 hoofdtypen zien.

De staat van de natuurkwaliteit

Voor de natuurkwaliteit is het jaar 1990 ijkpunt. De ontwikkeling sinds die tijd is belangrijk. Die natuurkwaliteit van N2000-gebieden moet op peil blijven of verbeteren. Hetzelfde geldt voor soorten vallend onder de EU-Habitat- en Vogelrichtlijnen. Dit is o.a. opnieuw bij de Millennium Goals in internationaal verband afgesproken. Daaraan hebben de Nederlandse overheden zich gecommitteerd.

De ontwikkeling van de natuurkwaliteit

De kwaliteit van de trends hangt vooral af van de beschikbaarheid van ‘goede’ trendinformatie van die karakteristieke soorten, maar ook van het aantal in de WMBN onderscheiden karakteristieke soorten per hoofdtype. Het CBS heeft dit helder en eenduidig omschreven. De betrouwbaarheid van de trend wordt geringer, als bij een hoofdtype minder karakteristieke soorten zijn onderscheiden dan wel (kunnen) worden gebruikt. Omgekeerd geldt een toenemende betrouwbaarheid als meer soorten kunnen worden gebruikt. In totaal kan voor de Friese natuur goede trendinformatie van 103 soorten worden verkregen. Per hoofdtype ligt dat lager: heide – 12 soorten, (half)natuurlijk grasland 29 soorten, natuurwater zoet – 10 soorten, moeras – 8 soorten, bos – 10 soorten, open duin – 12 soorten. In onderstaande figuren is met de groene lijn steeds in elke figuur de algemene trend van die 103 soorten weergegeven. De figuren geven in blauw steeds de trend per betrokken hoofdtype aan.

Eerste Lijndiagram Ontwikkeling hoofdtypen zoet water en moeras in Fryslân Tweede Lijndiagram: Ontwikkeling hoofdtypen zoet water en moeras in Fryslân

Ontwikkeling hoofdtypen zoet water en moeras in Fryslân

De overall trend van de natuur voor de 103 karakteristieke soorten is positief: sinds 1990 is de overall index gestegen van 100 naar 120. Het verschilt wel sterk per type: de 29 karakteristieke soorten in het (half)natuurlijke natuurgrasland doen het beter dan de overall trend voor de Friese natuur. Dit geldt niet voor de karakteristieke soorten van heide, bos en open duin. Dit is eigenlijk geen verrassing: hier zijn ernstige problemen met vergrassing en verruiging door hoge stikstofdepositie. De dalende trend in kwaliteit van de Friese bosgebieden is al sinds 1990 aan de gang. Op de heide is kwaliteitsverlies aan de orde vanaf 2001 en in het open duin vanaf 1996. De trend voor het moeras wijkt niet af van de algemene Friese trend. Een speciaal punt van aandacht is de kwaliteit van het zoete natuurwater: die leek stijgende tot 2008. Maar de laatste jaren lijkt weer sprake van kwaliteitsafname.

Eerste Lijndiagram: Ontwikkeling hoofdtypen (half)natuurlijk grasland en heide in FryslânTweede Lijndiagram: Ontwikkeling hoofdtypen (half)natuurlijk grasland en heide in Fryslân

Ontwikkeling hoofdtypen (half)natuurlijk grasland en heide in Fryslân

Eerste Lijndiagram: Ontwikkeling hoofdtypen bos en open duin in FryslânTweede Lijndiagram: Ontwikkeling hoofdtypen bos en open duin in Fryslân

Ontwikkeling hoofdtypen bos en open duin in Fryslân.

De toekomst van de natuurkwaliteit

Over de toekomstige kwaliteit van de Friese natuur valt slechts te speculeren. Het is geheel afhankelijk van al dan niet sterke beleidsmatige inzet. De inzet is de kwaliteit van de stikstofgevoelige natuur te herstellen.

Pagina opties