Landbouw

De landbouw is van oudsher een belangrijke sector in Fryslân. Naast de economische betekenis levert de landbouw ook een belangrijke bijdrage aan het vormgeven en het beheren van het Friese landschap. Binnen de landbouw is schaalvergroting een proces dat al lang geleden is ingezet en dat de komende jaren nog wel door zal gaan. Daarnaast is verduurzaming een thema dat de komende jaren een grote rol zal gaan spelen in de hele landbouwsector.

De staat van de landbouw

Ruim 65% van het landoppervlak van Fryslân bestaat uit landbouwgrond (landelijk is dit 55%). In 2018 zijn in heel Fryslân 4.283 landbouwbedrijven. Dit zijn voor 84% graasdierbedrijven (voornamelijk melkveebedrijven), 9,6% akkerbouwbedrijven, 2,7% hokdierbedrijven (overwegend varkenshouderijen en pluimveebedrijven) en 1,7% tuinbouwbedrijven (incl. glastuinbouw). Gemeten naar grondgebruik is 89% van de landbouwgrond in gebruik bij graasdierbedrijven, 9,9% bij akkerbouwbedrijven en 0,8% bij de tuinbouw en de intensieve veehouderij. Van alle melkveehouderijen in Nederland is 15,7% in Fryslân gevestigd.
In 2018 werkten er ongeveer 14.250 personen in de Friese landbouw, dit is 4,8% van de totale Friese werkgelegenheid. Inclusief de aanverwante werkgelegenheid in de toelevering en de verwerking en de groothandel komt het aantal werkzame personen in de Friese agrifood-sector uit op ruim 29.850 personen, goed voor 10,1% van de totale werkgelegenheid. Het aandeel biologische landbouwbedrijven bedraagt in 2017 3,6%.  Dit is iets hoger dan het landelijke gemiddelde van 2,9%. In 2017 zijn er in totaal 155 biologische landbouwbedrijven, waarvan 99 melkveebedrijven, 19 akkerbouwbedrijven en 18 tuinbouwbedrijven.
In 2016 hadden 1.259 bedrijven (28%) neveninkomsten op het gebied van agrarisch natuur- en landschapsbeheer. Andere verbredingsactiviteiten zijn met name energieproductie met levering aan derden (173 bedrijven), agrotoerisme (128), verkoop aan huis (130) en stalling van goederen of dieren (75).

Ontwikkeling aantal landbouwbedrijven in Fryslân

Ontwikkeling aantal landbouwbedrijven in Fryslân

De ontwikkeling van de landbouw

De afgelopen 10 jaar is het totaal aantal bedrijven in de landbouw met 26% afgenomen van 5.758 in 2009 naar 4.283 in 2018. Bij de melkveehouderijen was de afname met 12% een stuk lager. In dezelfde periode is het aantal werkzame personen met 4% gedaald, van 14.800 in 2009 naar 14.250 in 2018. De totale productieomvang van de landbouw is in 10 jaar tijd daarentegen flink gestegen met bijna 45% tot een totaal van 1,73 miljard euro SO. Hierdoor is de gemiddelde productie per bedrijf in de afgelopen 10 jaar verdubbeld. Bij melkveebedrijven is het gemiddeld aantal koeien per bedrijf gestegen van 88 in 2009 naar 113 in 2018. Tegelijk is de gemiddelde oppervlakte per bedrijf toegenomen van 43 naar 54 ha. Bij de akkerbouwbedrijven is de gemiddelde bedrijfsgrootte gestegen van 47 ha naar 52 ha.


Het aantal zeer grote bedrijven (meer dan 1 miljoen euro SO*) is in de afgelopen 10 jaar meer dan verdrievoudigd naar een totaal van 250. Hiervan zijn 145 bedrijven melkveehouderijen. Ook in de intensieve veehouderij komen veel grote bedrijven voor. Deze sector is in Fryslân niet groot, maar de afzonderlijke bedrijven zijn wel relatief groot. Het aantal hokdierbedrijven is in tien jaar gedaald van 152 naar 115. Het areaal biologische landbouwgrond neemt de laatste jaren gestadig toe. Sinds 2009 is er 2600 ha bijgekomen tot een totaal van 7600 ha in 2017.

Lijndiagram aantal zeer grote bedrijven naar bedrijfstype

Aantal zeer grote bedrijven (>1 miljoen euro SO) naar bedrijfstype

De toekomst van de landbouw

De landbouw zal de komende decennia veranderen. Maatschappelijk is er een sterke druk om de landbouw te verduurzamen en er is een ontwikkeling gaande naar een duurzame, natuurinclusieve landbouw. Dit is een landbouw die grondgebonden en circulair is en bijdraagt aan het herstel van de biodiversiteit. Door de regelgeving op het gebied van de fosfaatemissies zal de groei in de melkveehouderij beperkt blijven. De schaalvergroting zal waarschijnlijk nog wel verder doorgaan maar niet meer in het tempo van de afgelopen jaren.

Bronnen en definities

  • Standaardopbrengst (euro SO) = een economische maat voor de omvang van een agrarisch bedrijf.
  • CBS, Landbouwtelling (Statline)
  • Compendium voor de Leefomgeving, Biologische landbouw.
  • Provincie Fryslân, Beleidsbrief ‘Duurzame landbouw’
  • Werkgelegenheidsregister provincie Fryslân, 2018

Pagina opties